Una reflexión de Claudia G. Gálvez
Esta lectura forma parte de la sección "Lecturas de domingo" de Espacio Rebeldía, y es posible gracias a la participación de nuestras colaboradoras y traductoras. Está disponible en castellano, inglés, euskera, galego y català.
Nos acercamos, cada día más, a la distopía, no como horizonte inalcanzable sino como destino deliberadamente seleccionado. No parece pesarle lo suficiente a nadie en la conciencia que lo que da sentido a la raza humana, aquello que consecuentemente nos ha llevado a estar donde estamos en lo que a evolución respecta, esté siendo banalizado de forma ineficazmente sutil.
Siempre hubo quien quiso hacer de menos al de abajo, quien trató de que el pueblo llano no supiera ni se interesase por saber de aquello que concerniese más allá de la subsistencia vital, de la actividad económica básica. Sin embargo, ya no es necesaria la evasión de nadie, de ningún superior, para lograr la indiferencia colectiva.
El niño, curioso por naturaleza, deja esta cualidad de lado, pues desaparece —y cada día más rápido— la infancia.
El adolescente ya no es rebelde, ya no lucha por la supresión de la soberanía imperialista u otras causas imposibles, no porque estas dejen de estar presentes, sino porque el adolescente ya no existe.
Infancias que sueñan con la madurez inmediata desatan adultos aturdidos (o atontados) con el mundo que les rodea. La información es tanta y de tal carácter abrumador que taparse los oídos parece la estrategia de batalla más eficaz frente a la locura. Por ende, nos rodeamos de un paisaje desolador que no se ha convertido en la lucha perdida que es hoy porque nos hayan impedido pensar, sino porque no hemos querido.
Con una información cada vez más a nuestro alcance, pareciera contradictorio que nos viésemos con las manos vacías de ella, pero se torna lógico al experimentar la abrumadora asfixia que aparece al no saber muy bien qué hacer con ella. Es gracias a las plataformas de inteligencia artificial que logramos, muchas veces, sintetizar parte de este contenido, pero precisamente dicho factor es el que anula cualquier capacidad de análisis crítico de la que dispusiera el usuario. Mismamente el lenguaje sufre las más graves consecuencias, pues anular sinónimos y simplificar el vocabulario consiguen, de alguna forma, ir “pragmatizando” la vía más poderosa de comunicación que poseemos y expresión verbal de nuestra cultura. Cuando se pierden las palabras para explicar un fenómeno, este se va con ellas y, por tanto, nuestra capacidad para imaginárnoslo.
Es por esto, quizá, que leer se haya convertido en una tarea irrealizable, por lo menos leer aquello que, más allá de la ficción, trate de explicar lo que tenemos delante, lo que se nos avecina. Puede que no sea el único motivo, sino que tenga que ver también la necesidad de escapar de una realidad tan trágica, pues, ser bombardeados con historias desoladoras mata el carácter revolucionario, como un soldado a quien se le acaban las ganas de matar tras ir a la guerra. Tal vez, levantar la cabeza se haya convertido en una tarea tan ardua como aceptar la pérdida de un ser querido. Puede ser que no saber sea una consecuencia de no querer, tiene —para mí— todo el sentido del mundo.
Si es verdad eso de que la historia se repite una y otra vez, no me cabe la menor duda de que estamos, a través más de la indiferencia que de la ignorancia, arando un suelo fértil para la siembra de totalitarismos y privación de libertades que luego reclamaremos, como si no fuera culpa nuestra no querer abrir un libro.
Every day we draw ever closer to dystopia, not as an unattainable horizon but as a deliberately chosen destination. No one seems to give it enough thought that what gives meaning to the human race, that which has ultimately brought us to where we are in terms of evolution, is being trivialised in an ineffectively subtle manner.
There have always been those who sought to belittle those below them, who tried to ensure that ordinary people neither knew nor cared to know about matters beyond mere survival and basic economic activity. However, it is no longer necessary for anyone—not even those in positions of authority—to turn a blind eye in order to achieve collective indifference.
The child, curious by nature, sets this quality aside, for childhood is disappearing—and at an ever-increasing pace.
The teenager is no longer rebellious; they no longer fight for the abolition of imperialist domination or other impossible causes, not because these issues have ceased to exist, but because the teenager no longer exists.
Children who dream of immediate adulthood give rise to adults who are bewildered (or dazed) by the world around them. There is so much information, and of such an overwhelming nature, that covering one’s ears seems the most effective battle strategy against the madness. Consequently, we find ourselves surrounded by a desolate landscape that has not become the lost cause it is today because we have been prevented from thinking, but because we have not wanted to.
With information increasingly within our reach, it might seem contradictory that we should find ourselves empty-handed when it comes to it, but it becomes logical when we experience the overwhelming suffocation that arises from not really knowing what to do with it. It is thanks to artificial intelligence platforms that we are often able to summarise part of this content, but it is precisely this factor that nullifies any capacity for critical analysis that the user might have possessed. Language itself suffers the most serious consequences, as the elimination of synonyms and the simplification of vocabulary serve, in a way, to ‘pragmatise’ the most powerful means of communication we possess and the verbal expression of our culture. When the words needed to explain a phenomenon are lost, the phenomenon itself vanishes along with them and, consequently, so does our ability to imagine it.
This is perhaps why reading has become an impossible task; at least reading anything which, beyond fiction, attempts to explain what lies before us and what lies ahead. It may not be the only reason; it may also have to do with the need to escape such a tragic reality, for being bombarded with harrowing stories kills the revolutionary spirit, much like a soldier who loses the will to kill after going to war. Perhaps lifting one’s head has become a task as arduous as coming to terms with the loss of a loved one. It may be that not knowing is a consequence of not wanting to know; to me, that makes perfect sense.
If it is true that history repeats itself over and over again, I have not the slightest doubt that we are, through indifference rather than ignorance, ploughing fertile ground for the sowing of totalitarianism and the deprivation of freedoms that we will later demand back, as if it were not our own fault for not wanting to open a book.
Aproximámonos, cada día máis, á distopía, non como horizonte inalcanzábel mais como destino deliberadamente seleccionado. Non parece pesarlle o suficiente a ninguén na conciencia que o que dá sentido a la raza humana, aquilo que consecuentemente nos levou a estar onde estamos no que a evolución respecta, estea a ser banalizado de forma ineficazmente sutil.
Sempre houbo quen quixo facer de menos ao de abaixo, quen tratou de que o pobo ºllano non soubese nin se interesase por saber daquilo que concernise para alén da subsistencia vital, da actividade económica básica. Non obstante, xa non é precisa a evasión de ninguén, de ningún superior, para lograr a indiferenza colectiva.
O neno, curioso por natureza, deixa esta calidade de lado, pois desaparece —e cada día máis rápido— a infancia.
O adolescente xa non é rebelde, xa non loita pola supresión da soberanía imperialista ou outras causas imposíbeis, non porque estas deixen de estar presentes, mais porque o adolescente xa non existe.
Infancias que soñan coa madureza inmediata desatan adultos atordados (ou apampados) co mundo que os rodea. A información é tanta e de tal carácter abrumador que tapar os ouvidos parece a estratexia de batalla máis eficaz fronte á loucura. Por tanto, rodeámonos dunha paisaxe desoladora que non se convertiu na loita perdida que é hoxe porque nos impediran pensar, senón porque non quixemos.
Cunha información cada vez máis ao noso alcance, parecería contraditorio que nos vísemos coas mans baleiras dela, mais tórnase lóxico ao experimentar a abrumadora asfixia que aparece ao non saber moi ben que facer con ela. É grazas ás plataformas de intelixencia artificial que conseguimos, moitas veces, sintetizar parte deste contido, mais precisamente ese factor é o que anula calquera capacidade de análise crítica de que dispuxese o usuario. Mesmamente a linguaxe sofre as máis graves consecuencias, pois anular sinónimos e simplificar o vocabulario conseguen, dalgunha maneira, ir “pragmatizando” a vía máis poderosa de comunicación que posuímos e expresión verbal da nosa cultura. Cando se perden as palabras para explicar un fenómeno, este vaise con elas e, por tanto, a nosa capacidade para nolo imaxinar.
É por isto, se cadra, que ler se convertese nunha tarefa irrealizábel, cando menos ler aquilo que, alén da ficción, trate de explicar o que temos diante, o que se nos aveciña. Pode que non sexa o único motivo, senón que teña que ver tamén a necesidade de escapar dunha realidade tan tráxica, pois, ser bombardeados con historias desoladoras mata o carácter revolucionario, coma un soldado a quen lle acaba a gana de matar despois de ir á guerra. Talvez, levantar a cabeza se convertese nunha tarefa tan ardua como aceptar a perda dun ser querido. Pode ser que non saber sexa una consecuencia de non querer, ten —para min— todo o sentido do mundo.
Se é verdade iso de que a historia se repite unha e outra vez, non me cabe a menor dúbida de que estamos, a través máis da indiferenza que da ignorancia, a arar un solo fértil para a sementeira de totalitarismos e privación de liberdades que despois reclamaremos, coma se non fose a nosa culpa non querer abrir un libro.
Ens apropem, cada dia més, a la distopia, no pas com un horitzó inabastable, sinó com un destí escollit deliberadament. Sembla que a ningú no li pesi prou en la consciència el fet que allò que dona sentit a la raça humana, allò que, consegüentment, ens ha dut fins on som pel que fa a l’evolució, s’estigui banalitzant d’una manera subtil, però gens ineficaç.
Sempre hi ha hagut qui ha volgut menystenir els de baix, qui ha intentat que el poble ras no sabés ni s’interessés per saber res d’allò que anés més enllà de la subsistència vital i de l’activitat econòmica bàsica. Tanmateix, avui ja no cal que ningú, cap superior, ens distregui per aconseguir la indiferència col·lectiva.
L’infant, curiós per naturalesa, deixa aquesta qualitat de banda, perquè la infància desapareix —i cada vegada més de pressa—.
L’adolescent ja no és rebel, ja no lluita per abolir la sobirania imperialista ni per altres causes impossibles, no pas perquè aquestes hagin deixat d’existir, sinó perquè l’adolescent ja no existeix.
Infàncies que somien amb assolir la maduresa immediatament donen lloc a adults atordits (o atontats) pel món que els envolta. La informació és tan abundant i té un caràcter tan aclaparador que tapar-se les orelles sembla l’estratègia de batalla més eficaç davant la bogeria. Per tant, ens envolta un paisatge desolador que no s’ha convertit en la lluita perduda que és avui perquè ens hagin impedit pensar, sinó perquè no hem volgut fer-ho.
Amb una informació cada vegada més a l’abast de tothom, podria semblar contradictori que ens trobéssim amb les mans buides, sense tenir-ne, però això esdevé lògic quan experimentem l’ofec aclaparador que apareix quan no sabem ben bé què fer-ne. Gràcies a les plataformes d’intel·ligència artificial aconseguim, sovint, sintetitzar una part d’aquest contingut, però és precisament aquest factor el que anul·la qualsevol capacitat d’anàlisi crítica de què disposi l’usuari. El llenguatge mateix pateix les conseqüències més greus, ja que eliminar sinònims i simplificar el vocabulari aconsegueix, d’alguna manera, anar «pragmatitzant» la via de comunicació més poderosa que tenim i l’expressió verbal de la nostra cultura. Quan es perden les paraules per explicar un fenomen, aquest desapareix amb elles i, per tant, també ho fa la nostra capacitat d’imaginar-nos-el.
Potser és per això que llegir s’ha convertit en una tasca irrealitzable, si més no quan es tracta de llegir allò que, més enllà de la ficció, intenta explicar el que tenim al davant, el que se’ns acosta. Potser no és l’únic motiu, sinó que també hi intervé la necessitat d’escapar d’una realitat tan tràgica, perquè rebre constantment un bombardeig d’històries desoladores mata el caràcter revolucionari, com li passa a un soldat a qui, després d’anar a la guerra, se li acaben les ganes de matar. Potser aixecar el cap s’ha convertit en una tasca tan àrdua com acceptar la pèrdua d’un ésser estimat. Pot ser que no saber sigui una conseqüència de no voler saber; per a mi, té tot el sentit del món.
Si és cert allò que diuen, que la història es repeteix una vegada i una altra, no tinc cap dubte que, a través de la indiferència més que no pas de la ignorància, estem llaurant un terreny fèrtil per a la sembra de totalitarismes i la privació de llibertats que després reclamarem, com si no fos culpa nostra no voler obrir un llibre.
Egunero geroz eta gehiago hurbiltzen gara distopiara, ez horizonte eskuraezin bezala, baizik eta apropos aukeratutako patu bezala. Badirudi, giza arrazari zentzua ematen dion hori, bilakaerari dagokionez orain gauden lekuan egotera eraman gaituen hori, bide sotilki batez banalizatua izaten ari dela eta inori inporta ez zaiola.
Beti egon da behekoa txikitu nahi zuena, bizi iraupena baino haratago doan horretaz herria interesatu eta jakin ez zezan saiatu zena, oinarrizko jarduera-ekonomikoz. Dena den, indiferentzia kolektiboa lortzeko, jada ez da inoren saihestea behar, ez goiko inorena ere ez.
Umea, izateaz ikusnahikoa, gaitasun hori alde batera uzten du, izan ere, haurtzaroa desagertzen da, egunero azkarrago.
Gaztea jada ez da bihurria, ez du subiranotasun inperialistaren abolizioagatik edo bestelako kasu ezinezkoengatik borroka egiten, eta ez hauek presente ez daudelako, baizik eta gaztea jada existitzen ez delako.
Berehalako heldutasunarekin amesten duten haurtzaroek, inguratzen dituzten munduarekin zorabiatutako helduak sortzen dituzte. Informazioa horrenbestekoa eta izugarrizkoa denez, belarriak estaltzea, erotasunaren aurrean estrategia eraginkorrena dirudi. Hori dela eta, paisaia atsekabegarri batez inguratzen gara. Paisaia hau, ez da pentsatzea debekatu gaituztelako galdutako borroka honetan bilakatu, baizik eta nahi izan ez dugulako.
Geroz eta eskurago dugun informazio batekin, kontraesanezkoa dirudi gure eskuetan horren falta sentitzea, baina, informazio horrekin zer egin oso ondo ez jakitean agertzen den izugarrizko asfixia esperimentatzeak logikoa dirudi. Askotan, adimen artifizialezko plataformei esker, eduki horren zati bat laburbiltzea lortzen dugu, baina, alderdi hori, hain zuen ere, erabiltzailearen analisi kritikoaren gaitasunak deuseztatzen dituena da. Hizkuntzak ondorio larrienak sufritzen ditu, izan ere, sinonimoak ezabatzeak eta hiztegia sinplifikatzeak, komunikatzeko dugun bide boteretsuena eta gure kulturaren hitzezko adierazpena “pragmatiko bihurtzen” joatea lortzen du. Gertakari bat azaltzeko hitzak galtzen direnean, hau ere hitzekin joaten da, eta ondorioz, hura imajinatzeko dugun gaitasuna.
Izan daiteke hau guztiagatik irakurtzea ekintza eginezin batean bilakatu izana, edo gutxienez, fikzioa baino haratago, aurrean daukaguna edo laster gertatuko dena azaltzen saiatzen dena irakurtzea. Agian ez da arrazoi bakarra, izan daiteke horren tragikoa den errealitate batetik ihes egiteko beharrarekin zerikusia ere izatea, izan ere, istorio atsekabegarriekin bonbardatua izateak, izaera iraultzailea hiltzen du, gerrara joan ondoren hiltzeko gogoak bukatzen zaizkion soldadu bat bezala. Agian, burua altxatzea, maiteko baten galera onartzea bezalako zeregin nekeza batean bilakatu da. Izan daiteke ez jakitea, nahi ez izatearen ondorio bat izatea, zentzu handia dauka —niretzat—.
Historia behin eta berriz errepikatzen dela egia bada, ez daukat zalantzarik, ezjakintasunaren bitartez ez, baino indiferentziaren bitartez gehiago, totalitarismoa eta geroago erreklamatzen ditugun askatasunen pribatizazioa ereiteko lur emankor bat prestatzen ari garela, liburu bat irekitzea nahi ez izatea gure errua izango ez balitz bezala.
