Los gorriones guían las almas de los muertos

Una reflexión de Sheila Uve

Esta lectura forma parte de la sección "Lecturas de domingo" de Espacio Rebeldía, y es posible gracias a la participación de nuestras colaboradoras y traductoras. Está disponible en castellano, inglés, euskera, galego y català.

El otro día leí que los gorriones guían las almas de los muertos. Que son psicopompos, como Hermes o Caronte.

Y me quedé pensando en su silencio reciente, en cómo los veo menos, cada año más lejos de las plazas, de las cafeterías, más ausentes de los cables, y me pregunto si acaso se están quedando sin trabajo. Quizás ya no hay almas que transportar.

Los gorriones están en declive, dicen. Pero quizá no sea solo culpa del ruido, o del asesinato perpetuo de las zonas verdes de la ciudad, del hormigón que contamina los colores de la ciudad; sino de algo más invisible. Antes, los cuerpos se enterraban. El alma tenía que viajar, abandonar el cuerpo todavía caliente y hacer su recorrido, cruzar su río, quién sabe si hacia el cielo o hacia el infierno.

Ahora, lo común es el fuego. El crematorio (impuesto más bien por el precio que nos podemos permitir siendo clase trabajadora), la urgencia de desaparecer sin tierra ni ritual. No hay tránsito, solo desaparición. El fuego lo hace todo rápido: transmuta la materia, libera la energía, y el alma (si es que aún existe) se eleva sin necesidad de guía. Y el gorrión se queda sin encargo, sin rumbo, sin magia.

Pero a veces, pienso que la maldición no está en los muertos, sino en los vivos. Que los gorriones ya no vuelan porque no encuentran almas, ni siquiera entre los que seguimos respirando.

Somos una generación sin alma, o mejor dicho, con ella extraviada entre horarios, pantallas y facturas. Nos movemos como si estuviéramos vivos, pero lo hacemos por inercia o por rutina.

¿Cómo van a guiarnos los gorriones si ya no queda nada que guiar?

Así los gorriones han quedado fuera del ciclo, sin muertos que escoltar, sin almas que susurrar. Despedidos por la modernidad, por la eficiencia, por la ansiedad y la depresión de la esclavitud laboral.

Su extinción es la nuestra.

No biológica sino espiritual. Los gorriones desaparecen porque también nosotros hemos dejado de creer en los pasos que hay entre la vida y la muerte.

Y a veces, cuando veo uno solitario en el cable de la luz, siento que me observa con tristeza, como si esperara que recordara algo que he olvidado.

Como si me dijera:

“Vuelve pajarillo, todavía puedes volver a tener alma.”

The other day I read that sparrows guide the souls of the dead. That they are psychopomps, like Hermes or Charon.

And I found myself thinking about their recent silence, about how I see fewer of them, each year further away from the squares and cafés, less often perched on the wires, and I wonder if perhaps they are running out of work. Perhaps there are no more souls to transport.

Sparrows are in decline, they say. But perhaps it is not just the fault of the noise, or the perpetual destruction of the city’s green spaces, of the concrete that taints the city’s colours; but of something more invisible. In the past, bodies were buried. The soul had to travel, leave the still-warm body and make its journey, cross its river, who knows whether towards heaven or towards hell.

Now, fire is the norm. The crematorium (imposed, rather, by the price we can afford as the working class), the urgency to vanish without earth or ritual. There is no passage, only disappearance. Fire does it all quickly: it transmutes matter, releases energy, and the soul (if it still exists) rises without needing a guide. And the sparrow is left without a task, without direction, without magic.

But sometimes, I think the curse lies not with the dead, but with the living. That the sparrows no longer fly because they cannot find any souls, not even amongst those of us who are still breathing.

We are a soulless generation, or rather, a generation whose souls have been lost amidst schedules, screens and bills. We move as if we were alive, but we do so out of inertia or routine.

How can the sparrows guide us if there is nothing left to guide?

Thus, the sparrows have been left out of the cycle, with no dead to escort, no souls to whisper to. Cast aside by modernity, by efficiency, by the anxiety and depression of labour slavery.

Their extinction is our own.

Not biological, but spiritual. The sparrows are disappearing because we too have stopped believing in the steps that lie between life and death.

And sometimes, when I see a solitary one on the power line, I feel it watching me sadly, as if it were waiting for me to remember something I have forgotten.

As if it were saying to me:

“Come back, little bird, you can still have a soul again.”

O outro día lin que os pardais guían as almas dos mortos. Que son psicopompos, coma Hermes ou Caronte.

E quedei pensando no seu silencio recente, en como os vexo menos, cada ano máis lonxe das prazas, das cafetarías, máis ausentes dos cables, e pregúntome se acaso están a quedar sen traballo. Talvez xa non teñen almas que transportar.

Os pardais están en declive, disque. Mais talvez non sexa só culpa do ruído, ou do asasinato perpetuo das zonas verdes da cidade, do formigón que contamina as cores da cidade; senón de algo máis invisíbel. Antes, os corpos enterrábanse. A alma tiña que viaxar, abandonar o corpo aínda quente e facer o seu percorrido, cruzar o seu río, quen sabe se cara ao ceo ou cara ao inferno.

Agora, o común é o lume. O crematorio (imposto máis ben polo prezo que nos podemos permitir sendo clase traballadora), a urxencia de desaparecer sen terra nin ritual. Non hai tránsito, só desaparición. O lume axiña o fai todo: transmuta a materia, libera a enerxía, e a alma (se é que aínda existe) elévase sen necesidade de guía. E o pardal queda sen encarga, sen rumbo, sen maxia.

Con todo, ás veces penso que a maldición non está nos mortos, senón nos vivos. Que os pardais xa non voan porque non atopan almas, nin sequera entre os que seguimos respirando.

Somos unha xeración sen alma, ou mellor dito, coa alma extraviada entre horarios, pantallas e facturas. Movémonos coma se estivésemos vivos, mais facémolo por inercia ou por rutina.

Como nos van guiar os pardais se xa non queda máis nada que guiar?

Así os pardais quedan fóra do ceo, sen mortos que escoltar, sen almas que susurras. Despedidos pola modernidade, pola eficiencia, pola ansiedade e a depresión da escravitude laboral.

A súa extinción é a nosa.

Non biolóxica senón espiritual. Os pardais desaparecen porque tamén nós deixamos de crer nos pasos que hai entre a vida e a morte.

E ás veces, cando vexo un pardal senlleiro no cable da luz, sinto que fita para min con tristura, como se esperase que recordase algo que esquecín

Como se me dixese:

“Regresa, paxariño, aínda podes ter alma outra vez.”

L’altre dia vaig llegir que els pardals guien les ànimes dels morts. Que són psicopomps, com Hermes o Caront.

I em vaig quedar pensant en el seu silenci recent, en com els veig menys, cada any més lluny de les places, de les cafeteries, més absents dels cables, i em pregunto si potser s’estan quedant sense treball. Potser ja no hi ha ànimes per transportar.

Els pardals estan en declivi, diuen. Però potser no és només culpa del soroll, o de l’assassinat perpetu de les zones verdes de la ciutat, del formigó que contamina els colors de la ciutat; sinó d’una cosa més invisible. Abans, els cossos s’enterraven. L’ànima havia de viatjar, abandonar el cos encara calent i fer el seu recorregut, travessar el seu riu, qui sap si cap al cel o cap a l’infern.

Ara, el comú és el foc. El crematori (imposat més aviat pel preu que ens podem permetre sent classe treballadora), la urgència de desaparèixer sense terra ni ritual. No hi ha trànsit, només desaparició. El foc el fa tot ràpid: transmuta la matèria, allibera l’energia, i l’ànima (si és que encara existeix) s’eleva sense necessitat de guia. I el pardal es queda sense encàrrec, sense rumb, sense màgia.

Però a vegades, penso que la maledicció no està en els morts, sinó en els vius. Que els pardals ja no volen perquè no troben ànimes, ni tan sols entre els quals continuem respirant.

Som una generació sense ànima, o millor dit, amb ella extraviada entre horaris, pantalles i factures. Ens movem com si estiguéssim vius, però ho fem per inèrcia o per rutina.

Com ens guiaran els pardals si ja no queda res a guiar?

Així els pardals han quedat fora del cicle, sense morts a  escortar, sense ànimes que murmurar. Acomiadats per la modernitat, per l’eficiència, per l’ansietat i la depressió de l’esclavitud laboral.

La seva extinció és la nostra.

No biològica sinó espiritual. Els pardals desapareixen perquè també nosaltres hem deixat de creure en els passos que hi ha entre la vida i la mort.

I a vegades, quan veig un solitari en el cable de la llum, sento que m’observa amb tristesa, com si esperés que recordés alguna cosa que he oblidat.

Com si em digués:

“Torna ocellet, encara pots tornar a tenir ànima.”