Esta lectura forma parte de la sección «Lecturas de domingo» de Espacio Rebeldía, y es posible gracias a la participación de nuestras colaboradoras y traductoras. Está disponible en castellano, inglés, euskera, galego y català.
Una reflexión de Naroa Ríos Dávila
Encuentra a Naroa en LinkedIn:

Las expectativas nos rodean. Nos condicionan. Y muchas veces, nos desgastan.
Hace unos meses mi psicóloga me preguntó:
—¿Qué te gustaría que apareciese en tu epitafio?
Velozmente respondí:
—Una persona que siempre estuvo para los demás.
(La consulta se llenó de silencio).
—¿Eso es por lo único que quieres ser recordada?
No respondí.
—¿No te gustaría ser recordada por algo más que por lo que esperan de ti?
Sobre nosotras mismas. Sobre las demás. Proyectamos escenarios sobre lo conocido y lo desconocido; imaginamos cómo deberíamos ser, cómo deberían actuar quienes nos rodean. A veces, sin darnos cuenta, nos vemos sosteniendo más lo que se espera de nosotras que lo que realmente deseamos.
¿Dónde nacen todas estas expectativas? ¿Quiénes somos sin ellas? ¿Acaso nuestra identidad se forma a partir de lo que se espera que seamos? ¿Somos algo más allá de la hija que responde, la amiga que sostiene, la compañera que cuida?
Somos más que lo que se espera. Y somos, también, más que lo que esperamos de nosotras mismas.
Respira.
Equivocarse, probar, caer, dudar, volver a empezar. Esa también es una forma válida de existir. Sin embargo, pasamos los días atrapadas en una imagen viciada de nosotras mismas, moldeada por creencias que no elegimos y que, sin querer, seguimos reproduciendo.
Tememos decepcionar como si fuera un crimen. Como si equivocarse nos invalidara.
Pero la vida real —la que se mueve, la que respira— no es lineal, ni predecible.
¿Por qué nos cuesta tanto salirnos de esa lógica? ¿Por qué nos da tanto miedo desobedecer?
Romper con lo esperado no es sencillo. Vivimos bajo la lógica de la productividad y del capital, en una sociedad que mide nuestro valor por nuestra utilidad. Y aún más si somos mujeres, cuya función social ha sido históricamente definida por la entrega, los cuidados y la conformidad.
Respira.
Pero esta estructura no es casual. Desde pequeñas se nos entrena para sostenerlo todo: familias, emociones ajenas, jornadas laborales, vínculos afectivos. Todo eso en silencio. Todo eso sin rechistar. Porque el sistema necesita cuerpos dóciles y disponibles. Y la culpa es una herramienta eficaz para asegurarse de que no desobedecemos: si nos desbordamos, si decimos no, si decepcionamos… nos hace sentir que fallamos.
Como recuerda Audre Lorde: “No se puede vivir sin miedo, pero no podemos permitir que el miedo nos silencie”.
Y, sin embargo, callamos. Por miedo a decepcionar, a perder validación, afecto o reconocimiento. Por miedo a incomodar. Como dice Sara Ahmed, la feminista es la aguafiestas: la que incomoda, la que rompe con la narrativa de la felicidad impuesta.
La que decepciona porque deja de sostener lo que nunca eligió.
Respira.
Volvamos a la pregunta: ¿Qué somos más allá de lo que se espera de nosotras?
Tal vez no haya una respuesta cerrada. Tal vez la identidad no se “descubre”, sino que se construye y se reconstruye, una y otra vez, cuando elegimos qué queremos seguir sosteniendo… y qué ya no.
Lo que sí puedo afirmar es esto: tenemos derecho a decir que no, a decepcionar, a cambiar de opinión, a equivocarnos. Tenemos derecho a no sostener lo que nos agota, a no cumplir con lo que nunca quisimos.
Y aunque incomode, debería bastar.
Porque nos enseñaron a ser fuertes, valientes, resilientes, productivas, siempre enteras. Pero la verdadera fortaleza, quizá, está en dejar de fingir que podemos con todo.
Puede sonar utópico e (incluso) imposible de sostener. El capitalismo nos empuja a producir, reproducir y permanecer en cauces previamente establecidos. Pero elegir otro camino —aunque no lo rompamos todo— también está bien.
Este texto no es una oda a la ruptura absoluta, ni a la revolución por decreto. Es, simplemente, un recordatorio: podemos dejar de sostener lo que nunca elegimos. Y, aun así, ser suficientes.
Y en ese gesto —en soltar—, también hay una forma de libertad.

Do not hold on to what we did not choose
A reflection from Naroa Ríos Dávila

Translation by @inkinthisorder and @batordenador
Expectations surround us. They condition us. And often, they wear us down.
A few months ago, my psychologist asked me:
‘What would you like to be written down on your epitaph?’
I quickly replied:
‘A person who was always there for others.’
(The room fell silent.)
‘Is that the only thing you want to be remembered for?’
I didn’t answer.
‘Wouldn’t you like to be remembered for something more than what is expected of you?’
About ourselves. About others. We project scenarios onto the known and the unknown; we imagine how we should be, how those around us should act. Sometimes, without realising it, we find ourselves holding on to what is expected of us more than to what we really want.
Where do all these expectations come from? Who are we without them? Is our identity shaped by what is expected of us? Are we more than just the daughter who responds, the friend who supports, the partner who cares?
We are more than what is expected of us. And we are also more than what we expect of ourselves.
Breathe.
Making mistakes, trying, falling, doubting, starting over. That is also a valid way of existing. However, we spend our days trapped in a flawed image of ourselves, shaped by beliefs we did not choose and that we unwittingly continue to reproduce.
We fear disappointing others as if it were a crime. As if making mistakes invalidated us. But real life —the one that moves, that breathes— is neither linear nor predictable.
Why is it so hard for us to break free from that logic? Why are we so afraid to disobey?
Breaking expectations is not easy. We live under the logic of productivity and capital, in a society that measures our value by our usefulness. This even more so if we are women, whose social role has historically been defined by dedication, care, and conformity.
Breathe.
But this structure is not accidental. From an early age, we are trained to hold everything together: families, other people’s emotions, work, emotional ties. All of this in silence. All of this without complaining. Because the system needs docile and available bodies. And guilt is an effective tool to ensure that we do not disobey: if we get overwhelmed, if we say no, if we disappoint… It makes us feel like we have failed.
As Audre Lorde reminded us: ‘You cannot live without fear, but we cannot allow fear to silence us.’
And yet we remain silent. For fear of disappointing, of losing validation, affection, or recognition. For fear of making others uncomfortable. As Sara Ahmed says, the feminists are killjoys: they make others uncomfortable, they break with the narrative of imposed happiness. They disappoint because they refuse to hold on to something they never chose.
Breathe.
Let’s return to the question: what are we beyond what is expected of us?
Perhaps there is no definitive answer. Perhaps identity is not ‘discovered’, but rather constructed and reconstructed, over and over again, when we decide what we want to continue to hold on to… and what we no longer want to uphold.
What I can say for sure is this: we have the right to say no, to disappoint, to change our minds, to make mistakes. We have the right to not hold on to what exhausts us, to not comply with that we never wanted.
And although it may be uncomfortable, that should be enough.
Because we were taught to be strong, brave, resilient, productive, always whole. But true strength, perhaps, lies in stopping pretending that we can do everything.
It may sound utopian and (even) impossible to uphold. Capitalism pushes us to produce, reproduce and remain within pre-established channels. But choosing another path —even if we don’t break everything— is also okay.
This text is not an ode to absolute rupture, nor to revolution by decree. It is simply a reminder: we can stop holding on to what we never chose. And, even then, we can still be enough.
And in that gesture —in letting go—, there is also a form of freedom.
Aukeratzen ez duguna ez mantentzea
Naroa Ríos Dávila hausnarketa bat

Traducido por Udara Pascual. IG: @udarapascual
Espektatibek inguratzen gaituzte. Baldintzatzen gaituzte. Eta askotan, akitzen gaituzte.
Duela hilabete pare bat nire psikologoak galdetu zidan:
— Zer gustatuko litzaizuke zure hilartitzean ager dadin?
Ziztu bizian erantzun nuen:
— Besteentzat beti egon zen pertsona.
(Isiltasunak kontsulta bete zuen).
— Horrekin soilik zu oroitu zaitezen nahi duzu?
Ez nuen erantzun.
— Ez zenuke zugandik espero dutena baino zerbait gehiagogatik oroitua izatea nahi?
Gu garenagatik. Besteengatik. Ezaguna dena eta ezezaguna den horretan eszenarioak irudikatzen ditugu; nolakoak izan beharko ginateke imajinatzen dugu, gure ingurukoek nola jokatu beharko lukete. Batzuetan konturatu egin gabe, benetan nahi duguna baino, gugandik espero dena mantentzen dugu.
Non jaiotzen dira espektatiba guzti horiek? Nortzuk gara haiek gabe? Baliteke gure nortasuna gugandik espero den horretatik sortzea? Erantzuten duen alaba, eusten zaituen laguna edo zaintzen zaituen kidea baino zerbait gehiago gara?
Espero dena baino gehiago gara. Eta era berean, bakoitza bere izatearengandik espero duena baino gehiago ere bagara.
Arnastu.
Huts egitea, frogatzea, erortzea, zalantzan ibiltzea, berriz ere hasieratik hastea. Hori, existitzeko baliozko bide bat ere bada. Eta hala eta guztiz ere, aukeratu ez genituen eta nahi gabe errepikatzen jarraitzen ditugun sinesmenek moldatutako irudi batean harrapatuta bizi gara.
Krimen bat izango balitz bezala dezepzionatzeari beldur diogu. Huts egiteak baliogabetuko baligu bezala. Baina egiazko bizitza —mugitzen dena, arnasten duena— ez da lineala, ez aurresangarria.
Zergatik da horren zaila logika horretatik ateratzea? Zergatik beldurtzen gaitu horren beste desobeditzeak?
Espero denarekin apurtzea ez da horren erreza. Produktibitatearen logikan eta kapitalaren logikan bizi gara, gure balioa gure erabilgarritasunaren arabera neurtzen duen gizarte batean. Eta are gehiago emakumeak baldin bagara, emakumeak, zeinen eginkizun soziala historikoki entregek, zaintzek eta onespenek definitu duten.
Arnastu.
Baina egitura hau ez da ustekabekoa. Txikitatik, dena mantendu dezagun entrenatuak izaten gara: familiak, besteen emozioak, lanaldiak, lotura afektiboak. Hori guztia isiltasunean. Hori guztia tutik ere esan gabe. Izan ere, sistemak gorputz otzan eta eskuragarriak behar ditu. Eta errua, desobeditu ez dezagun ziurtatzeko tresna eraginkorra da: gainezka egiten badugu, ezetz esaten badugu, dezepzionatzen badugu… huts egiten dugula sentiarazten gaitu.
Audre Lordek oroitzen duen modura: “Ezin daiteke beldurrik gabe bizi, baina ezin dugu baimendu beldurrak isilarazi gaitezen”:
Eta, alabaina, isiltzen gara. Dezepzionatzearen, edo balioestea, maitasuna eta errekonozimendua galtzearen beldur. Eragotziaren beldur. Sara Ahmedek dioenez, feminista da izorratzailea: traba egiten duena, inposatutako zoriontasunaren narratibarekin apurtzen duena. Inoiz aukeratu ez zuena sostengatzeari uzteagatik dezepzionatzen duena.
Arnastu
Galderara buelta gaitezen: Zer gara gu gugandik espero dena baino haratago?
Izan liteke erantzun itxi bat ez egotea. Agian, identitatea ez da “deskubritzen”, baizik eta eraiki eta berreraiki egiten da, behin eta berriz, eusten jarraitzen nahi duguna zer den aukeratzen dugunean… eta zer ez.
Baieztatu dezakedana hurrengoa da: ezetz esateko eskubidea dugu, dezepzionatzera, iritziz aldatzera, huts egitera. Akitzen gaituena ez mantentzeko eskubidea dugu, inoiz nahi ez genuena ez betetzeko.
Eta eragotzi harren, horrekin nahiko izan beharko litzateke.
Izan ere, indartsuak izatera irakatsi ziguten, ausartak, erresiliente, produktiboak, sendoak beti. Baina, agian, benetako indarra, dena jasateko gai garela itxura egiteari uztea da.
Utopikoa edo mantentzeko ezinezkoa ere dirudi daiteke. Kapitalismoak, produzitzera, erreproduzitzera, eta aurretik ezarritako ibaibideetatik jarraitzera bultzatzen gaitu. Baina beste bide bat aukeratzea —guztiz apurtu ez arren—ondo dago ere.
Testu hau ez da haustura absolutuaren oda bat, ezta dekretuzko iraultzaren aldeko aldarria ere. Gogorarazpen bat besterik ez da: inoiz aukeratu ez genuena eusteari utzi dezakegu. Eta, horrela ere, nahikoak izatea.
Eta keinu horretan —askatze horretan—, askatasunaren forma bat ere badago.
Non soster o que non escollemos
Unha reflexión de Naroa Ríos

Traducido por Flavia. IG: @ffflva. Bluesky: @ozonosfera.bsky.social
As expectitativas rodéannos. Condiciónannos. E as máis das veces, desgástannos.
Hai uns meses preguntoume a miña psicóloga:
—Que quererías ter escrito no teu epitafio??
Decontado respondín:
—Unha persoa que sempre estivo para os demais.
(Encheuse o consultorio de silencio).
—Iso é polo único que queres ser recordada?
Non respondín.
—Non preferirías ser recordada por algo máis que polo que agardan de ti?
Sobre nós mesmas. Sobre as demais. Proxectamos escenarios sobre o coñecido e o descoñecido; imaxinamos como deberiamos ser, como deberían actuar quen nos arrodea. Ás veces, sen caer na conta, vémonos sostendo máis o que se espera de nós ca o que realmente desexamos.
Onde nacen todas estas expectativas? Quen somos sen elas? Acaso a nosa identidade fórmase a partir do que se espera que sexamos? Somos algo para alén da filla que responde, a amiga que sostén, a compañeira que coida?
Somos máis ca o que se espera. E somos, tamén, máis ca o que esperamos de nós mesmas.
Respira.
Trabucarse, probar, caer, dubidar, empezar de novo. Esa tamén é unha forma válida de existir. Non obstante, pasamos os días apreixadas nunha imaxe viciada de nós mesmas, moldeada por crenzas que non escollemos e que, sen querer, seguimos reproducindo.
Tememos decepcionar coma se fose un crime. Coma se trabucarse nos invalidase.
Mais a vida real —a que se move, a que respira— non é lineal, nin predecíbel.
Por que custa tanto saírmos desa lóxica? Por que mete tanto medo desobedecermos?
Romper co esperado non é sinxelo. Vivimos baixo a lóxica da produtividade e do capital, nunha sociedade que mide o noso valor en función da nosa utilidade. E aínda máis se somos mulleres, porque a nosa función social foi historicamente definida pola entrega, os coidados e a conformidade.
Respira.
Mais esta estrutura non é casual. Desde cativas adéstrannos para sostelo todo: familias, emocións alleas, xornadas laborais, vínculos afectivos. Todo en silencio. Todo sen dar chío. Porque o sistema necesita corpos dóciles e dispoñíbeis. E a culpa é unha ferramenta eficaz para se aseguraren de que non desobedecemos: se nos desbordamos, se dicimos que non, se decepcionamos… fainos sentir que fallamos.
Como lembra Audre Lorde: “Non se pode vivir sen medo, mais non podemos permitir que o medo nos silencie”.
E, con todo, calamos. Por medo a decepcionar, a perder validación, afecto ou recoñecemento. Por medo a incomodar. Como di Sara Ahmed, a feminista é a estragafestas: a que incomoda, a que rompe coa narrativa da felicidade imposta.
Respira.
Regresemos á pregunta: Que somos para alén do que se espera de nós?
Pode que non haxa unha resposta fechada. Pode que a identidade non se “descobre”, senón que se constrúe e reconstrúe, unha vez e mais outra, cando escollemos o que queremos seguir sostendo… e o que xa non.
O que si que podo afirmar é isto: temos dereito a dicir que non, a decepcionar, a mudar de opinión, a trabucarnos. Temos dereito a non soster o que nos esgota, a non cumprir co que nunca quixemos.
E aínda que incomode, debería chegar.
Porque nos aprenderon a ser fortes, valentes, resilientes, produtivas, sempre eternas. Mais a verdadeira fortaleza, talvez, está en deixarmos de finxir que podemos con todo.
Pode soar utópico e (inclusive) imposíbel de soster. O capitalismo empúrranos a producir, reproducir e permanecer en camiños previamente estabelecidos. Mais escollermos un camiño distinto —aínda que non o rompamos todo— tamén está ben.
Este texto non é unha oda á ruptura absoluta, nin á revolución por decreto. É, simplemente, un lembrete: podemos deixar de soster o que nunca escollemos. E, aínda así, sermos suficientes.
E nese xesto —no de soltar—, tamén hai unha forma de liberdade.
No sostenir el que no escollim
Una reflexió de Naroa Ríos

Traducido por Ekhine Espinosa. IG: @ekhiineespiinosa
Les expectatives ens rodegen. Ens condicionen. I, moltes vegades, ens desgasten.
Fa uns mesos, la meva psicòloga em va preguntar:
– Què t’agradaria que aparegués al teu epitafi?
Veloçment, vaig respondre:
– Una persona que sempre va estar per als altres.
(La consulta es va emplenar de silenci).
– Això és per l’única cosa que vols ser recordada?
No vaig respondre.
– No t’agradaria ser recordada per alguna cosa més que pel que esperen de tu?
Sobre nosaltres mateixes. Sobre les altres. Projectem escenaris sobre el que és conegut i el que és desconegut; imaginem com hauríem de ser, com hauríem d’actuar els que ens rodegen. A vegades, sense adonar-nos-en, ens veiem sostenint més el que s’espera de nosaltres que el que realment desitgem.
On neixen aquestes expectatives? Qui som sense elles? Potser la nostra identitat es forma a partir del que s’espera que siguem? Som alguna cosa més enllà de la filla que respon, l’amiga que sosté, la companya que cuida?
Som més del que s’espera. I som, també, més del que esperem de nosaltres mateixes.
Respira.
Equivocar-se, provar, caure, dubtar, tornar a començar. Aquesta també és una forma vàlida d’existir. No obstant això, passem els dies atrapades en una imatge viciada de nosaltres mateixes, modelada per creences que no escollim i que, sense voler, seguim reproduint.
Temem decebre com si fos un crim. Com si equivocar-se ens invalidés. Però, la vida real – la que es mou, la que respira — no és lineal, ni predicible.
Per què ens costa tant sortir d’aquesta lògica? Per què ens fa tanta por desobeir?
Trencar amb el que s’espera no és senzill. Vivim sota la lògica de la productivitat i del capital, en una societat que mesura el nostre valor per la nostra utilitat. I encara més si som dones, la funció social de les quals ha estat històricament definida per l’entrega, les cures i la conformitat.
Respira.
Però aquesta estructura no és casual. Des de ben petites, se’ns ensenya de sostenir-ho tot: famílies, emocions alienes, jornades laborals, vincles afectius. Tot això en silenci. Tot això sense replicar. Perquè el sistema necessita cossos dòcils i disponibles. I la culpa és una eina eficaç per assegurar-se que no desobeïm: si ens desbordem, si diguem no, si decepcionem… ens fa sentir que fallem.
Com recorda Audre Lorde: “No es pot viure sense por, però no podem permetre que la por ens silenciï”.
I, malgrat això, callem. Per por de decepcionar, a perdre validació, afecte o reconeixement. Per por de incomodar. Com diu Sara Ahmed, la feminista és l’aixafaguitarres: la que incomoda, la que trenca amb la narrativa de la felicitat imposada. La que decepciona perquè deixa de sostenir el que mai va escollir.
Respira.
Tornem a la pregunta: Què som més enllà del que s’espera de nosaltres?
Potser no hi ha una resposta tancada. Potser la identitat no es “descobreix”, sinó que es construeix i es reconstrueix, una vegada i una altra, quan escollim què volem seguir sostenint… i què no.
El que sí que puc afirmar és això: tenim dret a dir que no, a decepcionar, a canviar d’opinió, a equivocar-nos. Tenim dret a no sostenir el que ens esgota, a no complir amb el que mai vam voler.
I encara que incomodi, hauria d‘haver-n’hi prou.
Perquè ens van ensenyar a ser fortes, valentes, resilients, productives, sempre senceres. Però la veritable fortalesa, potser, està a deixar de fingir que podem amb tot.
Pot sonar utòpic i (fins i tot) impossible de sostenir. El capitalisme ens empeny a produir, reproduir i romandre en llits prèviament establerts. Però escollir un altre camí – encara que no ho trenquem tot – també està bé.
Aquest text no és una oda a la ruptura absoluta, ni a la revolució per decret. És, simplement, un recordatori: podem deixar de sostenir el que mai vam escollir. I, tot i això, ser suficients.
I, en aquest gest – sense deixar anar –, també hi ha una forma de llibertat.

Deja un comentario