Esta lectura forma parte de la sección «Lecturas de domingo» de Espacio Rebeldía, y es posible gracias a la participación de nuestras colaboradoras y traductoras. Está disponible en castellano, inglés, euskera y galego.
Una reflexión de Laura Arribas
Encuentra a Laura en Instagram:

Vivimos en una época que premia la productividad y el rendimiento, que mide nuestro valor por la cantidad de trabajo visible y los logros acumulados. Para los artistas jóvenes, y especialmente para las mujeres, este mundo es agotador. Debemos crear, sostenernos económicamente, cumplir expectativas académicas y sociales, además de lidiar con la invisibilización histórica de nuestro trabajo. ¿Cómo es posible que el 70% de los estudiantes de Bellas Artes sean mujeres, y que solo el 35,1 % de ellas sean reconocidas después en ARCO?
Ese cansancio no es únicamente físico o emocional, sino también político. Es la consecuencia de un sistema que, consciente o no, exige más de nosotras porque aún no reconoce nuestra voz ni nuestro tiempo como legítimos. Reconocer este agotamiento como una condición política es dar un paso hacia la resistencia. Seguimos existiendo y creando, incluso cuando el sistema nos dice que no tenemos derecho a pausas ni a debilidades.
El agotamiento que sentimos las mujeres artistas no solo surge de la carga laboral, sino también de la presión constante de demostrar que somos “válidas” en espacios históricamente dominados por hombres. Cada expresión, cada proyecto, cada reconocimiento conseguido se gana más lentamente y se cuestiona con más rigor. En este contexto, crear arte se vuelve un acto doblemente heroico, resistir la precariedad económica y desafiar la invisibilidad de nuestra creatividad. Hacer arte desde el cansancio es un gesto subversivo. Cada línea, cada performance, cada obra realizada a nuestro propio ritmo se convierte en un acto político. Nos cuidamos a nosotras mismas mientras seguimos existiendo como artistas.
Sobrevivir es también un acto creativo, pues significa priorizar nuestra vida, nuestro bienestar y nuestra mirada, aunque el sistema insista en que el valor reside solo en el rendimiento invisible. La resistencia femenina se materializa en la perseverancia, en seguir creando, aunque la visibilidad sea escasa y el reconocimiento llegue tarde o no llegue. La lentitud y el error se convierten en formas de resistencia femenina. Reclamamos nuestro derecho a existir y a crear según nuestro propio ritmo, sin someternos al reloj del sistema. Cada gesto creativo realizado a nuestro tiempo es una declaración, “mi vida, mi tiempo y mi obra no se alinearán con la lógica del consumo capitalista que nos devora”.
En la práctica artística encontramos un refugio, un espacio en el que podemos explorar, hallar, descansar y recomenzar sin presión ni miradas. Para nosotras, este refugio es también un territorio político. Nos permite imaginar nuevos mundos, abrir diálogos sobre cuidado, comunidad y feminismo, construyendo así, redes de apoyo que desafían la soledad impuesta por la precariedad. Crear no siempre es producir para el mercado del arte o para la aceptación de los demás, a veces, simplemente, es existir y sostenernos.
Cansadas pero vivas. Para las artistas jóvenes, esta frase no es solo un lema poético, es un manifiesto político y vital. Cada obra que hacemos desde el agotamiento, cada proyecto que sostenemos es un acto de resistencia silenciosa y poderosa frente al patriarcado. Crear desde la fatiga no es debilidad, es una forma de habitar el mundo a nuestra manera, de reclamar nuestros tiempos, nuestros espacios y nuestras voces.
¡REBÉLATE REVISTA Nº 14 YA DISPONIBLE!

TIRED BUT ALIVE – ART AS A SAFE HAVEN IN EXHAUSTING TIMES
A reflection by Laura Arribas
Find Laura on Instagram:

Translation by @inkinthisorder and @batordenador
We live in a time that rewards productivity and efficiency, a time that measures our value by an amount of tangible work and accumulated achievements. For young artists, and especially for women, this world is exhausting. We must create art, be financially independent, meet academic and social expectations on top of having to deal with the overshadowing of our work throughout history. How can 70% of the students of Fine Arts in Madrid be women, if only 35.1% of them are recognised later in ARCO1?
This exhaustion is not only physical or emotional, but also political. It is the consequence of a system that, consciously or not, demands more of women because it doesn’t recognise yet as legitimate our voices or time. Acknowledging this exhaustion as a political state means taking a step forward towards resistance. We still exist and create art, even when the system tells us that we don’t have the right to breaks or weaknesses.
The fatigue we feel as female artists doesn’t only come from our workload, but also from the constant pressure of demonstrating that we are “valid” in spaces historically dominated by men. Each art expression, each project, each recognised achievement is won over more slowly and is scrutinised more rigorously. In this context, creating art becomes twice the heroic act, by overcoming financial precariousness and challenging the overshadowing of our creativity. Making art from exhaustion is a subversive gesture. Each written line, each performance, each creative work done at our own rhythm becomes a political act. We take care of ourselves while also existing as artists.
Surviving is also a creative act, as it means prioritising our life, our well-being and our creative view, even if the system keeps insisting that value only resides in tangible performance. Female resistance materialises in perseverance, in still creating, even if visibility is scarce and recognition comes late or never at all. Slowness and error become forms of female resistance. We reclaim our right to exist and to create according to our own rhythm, without submitting to the clock of the system. Each creative gesture done at our own pace is a declaration, ‘my life, my time and my creative work will not align with the values of the capitalist consumerism eating us alive’.
We find a safe haven in artistic expression, a space in which we can explore, discover, rest and restart without pressure or stares. For us, this safe haven is also a political territory. It allows us to imagine new worlds, to open a dialogue about care, community and feminism, building support networks that defy the imposed loneliness of precariousness. Creating is not always about producing something for the art market or for the acceptance of others, sometimes, it is simply about existing and holding on.
Tired but alive. For young female artists this phrase is not only a poetic slogan, but also a political and vital manifestation. Each creative work that we do from exhaustion, each project that we maintain is an act of silent and powerful resistance against the patriarchy. Creating from fatigue is not weakness, it is a way of inhabiting the world on our own terms, a way of reclaiming our pace, our spaces and our voices.
1 ARCOmadrid, ‘Spain’s International Contemporary Art Fair,’ is one of the leading contemporary art fairs on the international circuit. Organised by IFEMA, it has been held annually since 1982 in the spring in the Spanish capital, Madrid.
NEKATUAK BAINA BIZIRIK – NEKE GARAIETAN ARTEA ATERPE MODURA
Laura Arribasren hausnarketa bat
Laura Instagramen aurkitu ezazu:

Traducido por Udara Pascual. IG: @udarapascual
Produktibitatea eta errendimendua nagusitzen diren garai batean bizi gara, gure balioa lan ikusgai eta bildutako lorpenen kopuruaren arabera neurtzen duena. Artista gazteentzat, batez ere emakumeentzat, mundu hau nekagarria da. Sortu behar dugu, ekonomikoki mantendu, espektatiba sozial eta akademikoak bete, eta ere berean, gure lanaren ikusezintasun historikoa kudeatu behar dugu. Nola izan daiteke Arte Ederren ikasleen %70a emakumeak izatea, eta soilik hauen %35,1a geroago ARCOn antzemateak izatea?
Neke hori ez da soilik fiskoa edo emozionala, baizik eta politikoa ere. Kontziente ala ez, gure ahotsa edo denbora legitimo bezala onartzen ez duelako gehiago exijitzen gaituen sistema baten ondorioa da. Neke hau baldintza politiko baten modura ikustea, erresistentziarekiko pauso bat ematea da. Existitzen eta sortzen jarraitzen dugu, baita sistemak etenaldi eta ahultasunarentzako eskubiderik ez dugula esaten digunean ere.
Emakume artistek sentitzen dugun nekea ez da soilik lanaren zamatik jaio, baizik eta historikoki gizonezkoengatik menderatuak izan diren espazioetan, “baliozkoak” garela erakustearen presio konstantetik ere. Adierazpen bakoitza, proiektu bakoitza, lortutako aintzatespen bakoitza motelago lortzen dira eta zorroztasun gehiagorekin zalantzan jartzen dira. Testuinguru honetan, artea sortzea ekintza heroiko bikoitzean bilakatzen da, prekarietate ekonomikoari eutsi eta gure sormenaren ikusezintasuna desafiatu. Neketik artea egitea, keinu subertsibo bat da. Lerro bakoitza, performance bakoitza, gure erritmo propioan sortutako lan bakoitza ekintza politiko batean bilakatzen da. Gure buruak zaintzen ditugu artista gisa existitzen garen bitartean.
Bizirik irautea kreazio-ekintza ere bada, izan ere, gure bizitza lehenestea esan nahi du, gure ongizatea eta gure begirada, nahiz eta sistemak, balioa errendimendu ikusgarrian soilik aurki daitekeela azpimarratu. Erresistentzia femeninoa pertseberantzian gauzatzen da, sortzen jarraitzean, ikusgarritasuna eskasa izan eta errekonozimendua berandu iritsi edo iristen ez den arren. Moteltasuna eta akatsa erresistentzia femeninoaren forma bilakatzen dira. Gure existitzeko eskubidea eskatzen dugu, eta gure erritmo propioaren arabera sortzeko eskubidea ere, sistemaren erlojuaren menpe egon gabe. Gure denboraz gauzatutako keinu sortzaile bakoitza adierazpen bat da, “nire bizitza, nire denbora eta nire obra ez dute irensten gaituen kontsumo kapitalistaren logikarekin bat egingo”.
Praktika artistikoan babesleku bat aurkitzen dugu, esploratu dezakegun toki bat, aurkitu, atseden hartu, eta presiorik eta begiradarik gabe berrasi. Guretzat, babesleku hau lurralde politiko bat ere bada. Mundu berriak imajinatzeko eta zaintza, komunitatea edo feminismoaren inguruko elkarrizketak sortzeko aukera ematen digu, horrela, prekarietateak inposatutako bakardadeari aurre egiteko babes-sareak sortuz. Sortzea ez da beti artearen merkatuarentzako edo besteen onespenarentzako ekoiztea, batzuetan, existitzea eta mantentzea besterik ez da.
Nekatuak baina bizirik. Artista gazteentzat, esaldi hau ez da soilik lelo poetiko bat, manifestu politiko eta ezinbestekoa ere bada. Akiduratik egiten dugun obra bakoitza, eusten dugun proiektu bakoitza, patriarkatuaren aurrean egiten dugun erresistentzia isil eta boteretsuaren ekintza da. Neketik sortzea ez da ahultasuna, mundua gure modura bizitzeko forma bat da, gure denbora, gure espazioak eta gure ahotsak erreklamatzeko.
CANSAS MAIS VIVAS – A ARTE COMO REFUXIO EN TEMPOS DE ESGOTAMENTO
Unha reflexión de Laura Arribas
Atopa a Laura no Instagram:

Traducido por Flavia. IG: @ffflva. Bluesky: @ozonosfera.bsky.social
Vivimos nunha época que premia a produtividade e o rendemento, que mide o noso valor en función da cantidade de traballo visíbel e dos logros acumulados. Para os artistas xoves, e especialmente para as mulleres, este mundo é esgotador. Debemos crear, manternos economicamente, atinxir as expectativas académicas e sociais, ademais de lidar coa invisibilización histórica do noso traballo. Como é posíbel que o 70% do estudantado de Belas Artes sexan mulleres, e que só o 35,1% delas sexan recoñecidas despois en ARCO?
Ese cansazo non é unicamente físico ou emocional, senón tamén político. É a consecuencia dun sistema que, consciente ou non, exixe máis de nosoutras porque aínda non recoñece a nosa voz nin o noso tempo como lexítimos. Recoñecer este esgotamento como unha condición política é dar un paso cara á resistencia. Seguimos existindo e creando, inclusive cando o sistema nos di que non temos dereito a pausas nin a debilidades.
O esgotamento que sentimos as mulleres artistas non só xorde da carga laboral, senón tamén da presión constante de demostrarmos que somos “válidas” en espazos que sempre estiveron dominados por homes. Para nós, cada expresión, cada proxecto, cada recoñecemento conseguido gáñase con máis lentitude e cuestiónase con máis rigor. Neste contexto, crearmos arte tórnase nun acto dobremente heroico, é resistirmos a precariedade no económico e mais desafiarmos a invisibilidade da nosa creatividade. Facermos arte desde o cansazo é un xesto subversivo. Cada liña, cada performance, cada obra realizada a cada noso ritmo vólvese un acto político. Coidámonos a nós mesmas namentres seguimos existindo como artistas.
Sobrevivirmos é tamén un acto creativo, dado que significa priorizarmos a nosa vida, o noso benestar e a nosa mirada, aínda se o sistema insiste en que o valor reside unicamente no rendemento invisíbel. A resistencia feminina materialízase na perseverancia, en seguirmos creando, aínda que a visibilidade sexa escasa e o recoñecemento chegue tarde ou mesmo non chegue. A lentitude e mais o erro convértense en formas de resistencia feminina. Reclamamos o noso dereito a existir e a crear segundo o noso propio ritmo, sen someternos ao reloxo do sistema. Cada xesto creativo realizado ao noso tempo é unha declaración, “a miña vida, o meu tempo e a miña obra non se aliñarán coa lóxica do consumo capitalista que nos devora”.
Na práctica artística atopamos un refuxio, un espazo en que podermos explorar, achar, descansar e recomezar sen presión nin miradas. Para nós, este refuxio é tamén un territorio político. Permítenos maxinar mundos novos, abrir diálogos sobre coidado, comunidade e feminismo, construíndo deste xeito redes de apoio que desafían a soidade imposta pola precariedade. Crear non é sempre producir para o mercado da arte ou para a aceptación dos máis, ás veces, simplemente, é existir e mais sosternos.
Cansas mais vivas. Para as artistas xoves, esa frase non é só un lema poético, é un manifesto político e vital. Cada obra que facemos desde o esgotamento, cada proxecto que sostemos é un acto de resistencia silenciosa e poderosa fronte ao patriarcado. Crearmos desde a fatiga non é debilidade, é unha forma de habitarmos o mundo á nosa maneira, de reclamarmos os nosos tempos, os nosos espazos e as nosas voces.

Deja un comentario